จากสล็อตสีพาสเทลถึงฟีดโซเชียล: ผู้หญิงกลายเป็นตลาดใหม่ของพนันออนไลน์ได้อย่างไร

· 6 min read

ภาพจำของนักพนันในสังคมไทยมักผูกอยู่กับผู้ชาย ไม่ว่าจะเป็นวงพนันบอล โต๊ะไพ่ คาสิโน หรือบ่อนใต้ดิน พื้นที่ที่เต็มไปด้วยการแข่งขัน การวัดดวง และความเสี่ยง การพนันจึงถูกทำให้เป็นกิจกรรมในโลกของ ‘ผู้ชาย’ มาโดยตลอด

แต่ข้อมูลกลับแสดงให้เห็นอีกภาพหนึ่ง ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนันเคยตั้งข้อสังเกตตั้งแต่ปี 2561 ว่า ผู้หญิงไทยเป็นกลุ่มที่สังคมควรจับตามองมากขึ้น เนื่องจากมีสัดส่วนการเล่นพนันสูงและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ก่อนที่ผลสำรวจระดับประเทศในปี 2564 จะยืนยันแนวโน้มดังกล่าว โดยพบว่ามีผู้หญิงกว่า 16.3 ล้านคนเคยเล่นพนันในปีนั้น มากกว่าจำนวนผู้ชายเล็กน้อย

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ความเปลี่ยนแปลงนี้ยิ่งเห็นได้ชัด การพนันออนไลน์ไม่ได้จำกัดอยู่ในโลกของผู้ชายอีกต่อไป หากค่อยๆ เคลื่อนเข้าสู่พื้นที่ของผู้หญิง ผ่านสล็อตสีพาสเทล เกมที่มีหน้าตาคล้ายเกมมือถือ ตลอดจนคอนเทนต์ประเภทหารายได้เสริมที่แทรกตัวอยู่ในฟีดประจำวันของผู้คน

ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่เพียงการที่มีผู้หญิงเล่นพนันมากขึ้น หากยังสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมพนันออนไลน์เอง เพราะสิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัดคือวิธีนำเสนอและการตลาด ตั้งแต่การออกแบบเกมและแพลตฟอร์ม การใช้โซเชียลมีเดีย ไปจนถึงการทำให้การพนันค่อยๆ หลุดออกจากภาพจำของบ่อนหรือโต๊ะพนัน และกลายเป็นอีกหนึ่งรูปแบบของความบันเทิงที่แทรกอยู่ในชีวิตประจำวัน

การเปลี่ยนแปลงนี้ยังทำให้ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนันตั้งข้อสังเกตว่า เมื่อการพนันขยายเข้าสู่กลุ่มผู้หญิง ผลกระทบก็ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงตัวผู้เล่น แต่ยังส่งต่อไปยังครอบครัวและสังคม เนื่องจากผู้หญิงจำนวนมากยังมีบทบาทสำคัญในการดูแลสมาชิกในครัวเรือน

การเพิ่มขึ้นของผู้หญิงที่เล่นพนันจึงอาจเป็นเพียงปลายทางของความเปลี่ยนแปลงที่ใหญ่กว่า นั่นคือการที่อุตสาหกรรมพนันออนไลน์ค่อยๆ ปรับภาพลักษณ์ วิธีสื่อสาร และช่องทางเข้าถึงผู้คน จนการพนันกลายเป็นส่วนหนึ่งของความบันเทิงในชีวิตประจำวันของคน

เมื่อมือถือเปลี่ยนการพนันให้กลายเป็นเรื่องใกล้ตัว

งานศึกษาหลายชิ้นเริ่มชี้ให้เห็นว่า อุตสาหกรรมพนันออนไลน์กำลังให้ความสำคัญกับการขยายฐานผู้เล่นไปยังกลุ่มที่เดิมมีสัดส่วนไม่มากนัก รวมถึงผู้หญิง ผ่านการปรับทั้งรูปแบบการสื่อสาร การออกแบบแพลตฟอร์ม และการตลาดบนโลกดิจิทัล ซึ่งทำให้การพนันเข้าถึงผู้คนได้ง่ายขึ้นกว่าที่เคย

ณัฐกร วิทิตานนท์ อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่า ธุรกิจการพนันมีลักษณะที่ต้องขยายฐานผู้เล่นอยู่ตลอดเวลา เนื่องจากไม่สามารถพึ่งพาลูกค้ากลุ่มเดิมได้เพียงอย่างเดียว เพราะผู้เล่นจำนวนไม่น้อยจะค่อยๆ หลุดออกจากระบบ ไม่ว่าจะจากการหมดตัว เลิกเล่น หรือประสบปัญหาทางการเงิน ดังนั้น การแสวงหาผู้เล่นหน้าใหม่จึงเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้ธุรกิจนี้ดำรงอยู่ได้

“กลุ่มเป้าหมายของธุรกิจพนันไม่เคยคงรูปเดิม ต้องขยายฐานอยู่ตลอด เพราะฐานผู้เล่นเดิมย่อมมีวันที่ทยอยออกจากระบบ”

ในมุมของณัฐกร การที่อุตสาหกรรมพนันหันมาให้ความสำคัญกับผู้หญิงมากขึ้น เป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์การขยายตลาดในระยะยาว โดยเฉพาะในยุคที่การพนันออนไลน์ทำให้ผู้เล่นหน้าใหม่เข้าถึงระบบได้ง่ายกว่าที่เคย

การเข้าถึงที่ง่ายขึ้น เกิดจากการที่การพนันย้ายมาอยู่บนโทรศัพท์มือถือและแพลตฟอร์มดิจิทัล ทำให้ผู้เล่นสามารถสมัครสมาชิก ฝากเงิน และเข้าเล่นได้ทุกที่ทุกเวลา ผ่านอุปกรณ์ที่ใช้ในชีวิตประจำวัน

งานทบทวนวรรณกรรมของ Morgane Guillou-Landreat และคณะ ชี้ว่า การเติบโตของการพนันออนไลน์ไม่ได้เกิดจากการเพิ่มจำนวนเว็บไซต์เท่านั้น แต่ยังสัมพันธ์กับการใช้แอปพลิเคชัน โทรศัพท์มือถือ โซเชียลมีเดีย อีเมล และช่องทางดิจิทัลอื่นๆ ในการเข้าถึงและรักษาผู้เล่น ทำให้การพนันกลายเป็นกิจกรรมที่เข้าถึงได้สะดวกกว่าการพนันในรูปแบบเดิม

กัลป์ กรุยรุ่งโรจน์ อธิบายไว้ในบทความ Dark Nudge: เมื่อเว็บพนันสร้างกับดักให้คนเสพติด ว่า เว็บไซต์พนันออนไลน์จำนวนมากยังออกแบบประสบการณ์การใช้งาน (User Experience/User Interface: UX/UI) ให้ผู้เล่นสามารถเล่นต่อได้อย่างต่อเนื่อง โดยลดขั้นตอนที่อาจทำให้ผู้เล่นหยุดหรือลังเลระหว่างการใช้งาน

ขณะเดียวกัน แพลตฟอร์มยังสามารถเก็บข้อมูลพฤติกรรมของผู้เล่น ก่อนนำข้อมูลเหล่านั้นไปใช้ในการนำเสนอโปรโมชัน โบนัส หรือกิจกรรมทางการตลาดที่สอดคล้องกับลักษณะการเล่นของผู้ใช้แต่ละราย ซึ่งเป็นหนึ่งในความแตกต่างสำคัญระหว่างการพนันออนไลน์กับการพนันในรูปแบบดั้งเดิม

ในบรรดาเทคนิคที่ถูกพูดถึงในการออกแบบเกม หนึ่งในนั้นคือปรากฏการณ์ ‘เกือบชนะ’ (Near-miss Effect) ซึ่งมักพบในเกมสล็อตออนไลน์ แม้ผลลัพธ์จะเป็นการแพ้ แต่รูปแบบการแสดงผลอาจทำให้ผู้เล่นรู้สึกว่าเหลืออีกเพียงเล็กน้อยก็จะได้รับรางวัล ความรู้สึกเช่นนี้อาจกระตุ้นให้ผู้เล่นตัดสินใจเล่นต่อ แม้ผลลัพธ์ของเกมจะถูกกำหนดไว้แล้วก็ตาม

อีกตัวอย่างหนึ่งคือการใช้โบนัส โปรโมชัน หรือเครดิตฟรี ซึ่งถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือทางการตลาดเพื่อกระตุ้นให้ผู้เล่นกลับเข้าสู่ระบบอีกครั้ง โดยเฉพาะหลังจากการสูญเสียเงินจากการเล่น แม้ว่าการตัดสินใจเล่นต่อจะขึ้นอยู่กับผู้เล่นแต่ละคน แต่กลยุทธ์ลักษณะนี้ก็เป็นหนึ่งในแนวทางที่งานศึกษาหลายชิ้นพบว่าถูกใช้ในอุตสาหกรรมพนันออนไลน์

ในบางกรณี เว็บไซต์ยังอาจกำหนดเงื่อนไขการถอนเงิน เช่น การต้องทำยอดเดิมพันให้ครบตามเงื่อนไขของโปรโมชันก่อนจึงจะถอนเงินได้ ส่งผลให้ผู้เล่นบางส่วนเลือกเล่นต่อแทนการถอนเงินออกจากระบบ

กลไกเหล่านี้สะท้อนว่า การแข่งขันของธุรกิจพนันออนไลน์คือการออกแบบแพลตฟอร์ม การตลาด และประสบการณ์การใช้งานเพื่อดึงดูดและรักษาผู้เล่นไว้ในระบบ ขณะเดียวกันก็พยายามขยายฐานลูกค้าไปยังกลุ่มผู้เล่นหน้าใหม่ รวมถึงผู้หญิง ซึ่งยังถูกมองว่าเป็นตลาดที่มีศักยภาพในการเติบโต

‘ผู้หญิง’ กลายเป็นเป้าหมายใหม่ของธุรกิจพนัน

ณัฐกร วิทิตานนท์ ระบุว่าความนิยมในเกมพนันของผู้หญิงและผู้ชายแตกต่างกัน โดยเกมที่มีความซับซ้อน ต้องอาศัยการคิดวิเคราะห์หรือวางกลยุทธ์ เช่น บาคารา โป๊กเกอร์ หรือการพนันกีฬา มักดึงดูดผู้เล่นผู้ชายมากกว่า ขณะที่ผู้หญิงจำนวนมากมักเข้าสู่เกมที่เล่นง่าย ใช้เวลาไม่นาน และรู้ผลได้รวดเร็ว เช่น หวย หรือสล็อตออนไลน์

“เกมที่ซับซ้อนและต้องคิดวิเคราะห์สูง เช่น บาคารา โป๊กเกอร์ หรือการพนันกีฬา มักดึงดูดผู้เล่นบางกลุ่มมากกว่า ขณะที่สล็อตออนไลน์เล่นง่าย กดติ๊กๆๆๆ รู้ผลเร็ว และไม่ต้องคิดคำนวณอะไรมาก”

ณัฐกรยังตั้งข้อสังเกตว่า หน้าเว็บพนันของไทยจำนวนมากไม่ได้เต็มไปด้วยการพนันกีฬาอย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่กลับถูกยึดครองด้วย ‘หวย’ และ ‘สล็อตออนไลน์’ ไม่ว่าจะเป็นหวยฮานอย หวยลาว หวยหุ้น หรือหวยออนไลน์รูปแบบต่างๆ ที่เปิดให้เล่นได้แทบตลอดทั้งวัน

ความเปลี่ยนแปลงสำคัญอีกประการหนึ่งคือ การพนันออนไลน์ได้ตัดตัวกลางของระบบพนันแบบเดิมออกไป แทนที่จะต้องอาศัยเจ้ามือ คนเดินโพย หรือเครือข่ายออฟไลน์เหมือนหวยใต้ดิน ผู้เล่นสามารถเข้าเว็บไซต์ ฝากเงิน และเริ่มเล่นได้ทันทีผ่านโทรศัพท์มือถือ

“เมื่อก่อนมันต้องมีเจ้ามือ มีคนจด เดินโพย เดี๋ยวนี้มันไดเร็กเข้าเว็บได้เลย”

การลดขั้นตอนเหล่านี้ทำให้การพนันเข้าใกล้ชีวิตประจำวันของผู้คนมากขึ้น และยังลดกำแพงในการเข้าสู่โลกการพนันของผู้เล่นหน้าใหม่ ผู้เล่นไม่จำเป็นต้องมีเจ้ามือประจำ ไม่จำเป็นต้องรู้จักคนในวงพนัน หรือเดินทางไปยังสถานที่เล่นอีกต่อไป เพียงมีโทรศัพท์มือถือและบัญชีธนาคาร ก็สามารถเริ่มเล่นได้ภายในเวลาไม่กี่นาที

เมื่อประกอบกับลักษณะของเกมที่เล่นง่าย รู้ผลเร็ว และเข้าถึงได้ตลอดเวลา ผู้หญิงจึงกลายเป็นกลุ่มลูกค้าที่ธุรกิจพนันมองเห็นโอกาสในการเติบโตมากขึ้น ด้วยการทำให้การพนันดูเป็นกิจกรรมที่เข้าถึงง่าย เป็นมิตร และใกล้ตัวกว่าที่เคย

ประสบการณ์ของมุกดา (นามสมมติ) วัย 67 ปี สะท้อนภาพดังกล่าว แม้เธอจะไม่ได้เล่นสล็อตหรือเล่นบาคารา แต่เลือกเล่นเฉพาะหวยออนไลน์และหวยหุ้น เธอมองว่า ทุกวันนี้การพนันออนไลน์แพร่หลายกว่าเมื่อก่อนอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะในพื้นที่ต่างจังหวัดที่เธออาศัยอยู่

“ชาวบ้านชาวช่องต่างจังหวัดเล่นกันทั่ว เดี๋ยวนี้มันเข้าถึงง่าย”

เธอเล่าว่าติดตามผลหวยและรับโพยเลขผ่านกลุ่มสนทนาออนไลน์หลายกลุ่ม ซึ่งเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการเล่นพนัน โดยบางกลุ่มมีสมาชิกตั้งแต่หลักร้อยไปจนถึงหลักพันคน

กลุ่มสนทนาออนไลน์ที่ ‘มุกดา’ (นามสมมติ) ใช้ติดตามผลหวยและโพยเลขเป็นประจำ สะท้อนว่าคอนเทนต์เกี่ยวกับหวยสามารถกระจายตัวอยู่ในพื้นที่สื่อสารออนไลน์ที่ผู้คนใช้งานในชีวิตประจำวัน (ภาพจากผู้ให้สัมภาษณ์)

ในมุมของเธอ ความสะดวกคือปัจจัยสำคัญ ทุกอย่างตั้งแต่สมัคร ฝากเงิน รับเงินรางวัล สามารถทำผ่านโทรศัพท์มือถือได้ทั้งหมด

ประสบการณ์ของมุกดายังสะท้อนให้เห็นว่า การเข้าถึงที่ง่ายขึ้นไม่ได้เปลี่ยนเพียงวิธีเล่นพนัน แต่ยังเปลี่ยนวิธีที่ผู้คนเริ่มต้นเข้าสู่การพนัน จากเดิมที่อาศัยคนรู้จักหรือเครือข่ายเฉพาะ กลายเป็นกิจกรรมที่สามารถเริ่มต้นได้จากโทรศัพท์มือถือเพียงเครื่องเดียว และเป็นพื้นฐานสำคัญที่ทำให้ธุรกิจพนันสามารถขยายฐานผู้เล่นไปยังกลุ่มใหม่ๆ ได้อย่างต่อเนื่อง

เมื่อการพนันเปลี่ยนวิธีเข้าหาผู้เล่น

หากในอดีต การตลาดของธุรกิจพนันมักถูกเชื่อมโยงกับภาพของคาสิโน การพนันกีฬา ที่เน้นการแข่งขัน ความเสี่ยง และการลุ้นเดิมพัน งานศึกษาหลายชิ้นกลับชี้ว่า การตลาดพนันออนไลน์ในปัจจุบันพยายามให้ความสำคัญกับการสร้างประสบการณ์ ภาพลักษณ์ และการสื่อสารที่ทำให้การพนันเข้าถึงผู้คนได้ง่ายขึ้น และกลมกลืนกับพื้นที่ต่างๆ ในชีวิตประจำวัน

งานทบทวนวรรณกรรม Gambling Marketing Strategies and the Internet: What Do We Know? A Systematic Review โดย Morgane Guillou-Landreat และคณะ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Frontiers in Psychiatry เมื่อปี 2021 ได้รวบรวมงานศึกษาด้านการตลาดพนันออนไลน์ที่เผยแพร่ระหว่างปี 2000-2020 เพื่อสำรวจว่าอุตสาหกรรมพนันใช้กลยุทธ์ใดในการเข้าถึงผู้เล่นบนโลกดิจิทัล ผู้วิจัยพบว่า การตลาดของธุรกิจพนันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงโฆษณาบนเว็บไซต์อีกต่อไป แต่ขยายไปสู่แอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือ โซเชียลมีเดีย รวมถึงช่องทางออนไลน์รูปแบบต่างๆ

งานศึกษายังชี้ว่า ผู้ประกอบการไม่ได้สื่อสารกับผู้เล่นทุกคนด้วยวิธีเดียวกัน แต่มีการแบ่งกลุ่มเป้าหมายตามอายุ พฤติกรรม ความสนใจ และเพศของผู้เล่น พร้อมทั้งปรับทั้งเนื้อหา รูปแบบการสื่อสาร และการออกแบบแพลตฟอร์มให้สอดคล้องกับกลุ่มผู้ใช้แต่ละประเภท

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเว็บไซต์บิงโกออนไลน์ในสหราชอาณาจักร ซึ่ง Kate Bedford ศึกษาไว้ในบทความ Bingo Feminism: Gender, Risk, and Online Bingo Culture in the United Kingdom เว็บไซต์จำนวนมากถูกออกแบบแตกต่างจากภาพจำของคาสิโนอย่างชัดเจน โดยใช้โทนสีชมพู สีม่วง หรือสีพาสเทล ตกแต่งด้วยภาพหัวใจ ดอกไม้ ค็อกเทล และองค์ประกอบที่ชวนให้นึกถึงการพักผ่อนหรือการใช้เวลาว่าง มากกว่าการแข่งขันหรือการเสี่ยงโชค ลักษณะเช่นนี้สะท้อนความพยายามนำเสนอการพนันในฐานะกิจกรรมที่เป็นมิตร ผ่อนคลาย และสอดคล้องกับชีวิตประจำวันของผู้หญิง

นอกจากการออกแบบหน้าตาเว็บไซต์แล้ว Bedford ยังพบว่า เว็บไซต์บิงโกหลายแห่งพยายามสร้างความรู้สึกเป็น ‘ชุมชน’ ให้กับผู้เล่น ผ่านห้องแชต กิจกรรมออนไลน์ หรือการใช้ถ้อยคำอย่าง Join our gang และ Friendship lounge เพื่อให้ผู้เล่นรู้สึกว่ากำลังใช้เวลาอยู่กับกลุ่มเพื่อน มากกว่ากำลังเล่นพนันเพียงลำพัง

เมื่อพิจารณาร่วมกับงานทบทวนของ Guillou-Landreat และคณะ จะเห็นว่า การออกแบบแพลตฟอร์มและการตลาดของธุรกิจพนันออนไลน์พยายามสร้างประสบการณ์การใช้งานที่ดึงดูดและเหมาะกับผู้เล่นแต่ละกลุ่ม ตั้งแต่การออกแบบหน้าตาเว็บไซต์ การใช้โปรโมชัน การสื่อสารผ่านโซเชียลมีเดีย ไปจนถึงการสร้างปฏิสัมพันธ์กับผู้เล่นผ่านช่องทางออนไลน์ต่างๆ

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังเกิดขึ้นกับ ‘ภาษา’ ที่ใช้สื่อสารกับผู้เล่นด้วย งานวิจัยหลายชิ้นชี้ว่า การตลาดพนันออนไลน์มักใช้ถ้อยคำที่เป็นกันเอง และเชื่อมโยงการพนันเข้ากับความบันเทิงหรือกิจกรรมในชีวิตประจำวัน ซึ่งมีส่วนทำให้การพนันดูไม่แตกต่างจากคอนเทนต์ทั่วไปบนโลกออนไลน์

ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นถึงทิศทางของอุตสาหกรรมพนันออนไลน์ที่พยายามทำให้การพนันดูเข้าถึงง่าย แนวโน้มดังกล่าวไม่ได้ปรากฏอยู่เพียงในกลยุทธ์การตลาดระดับโลก แต่ยังเห็นได้จากเว็บไซต์พนันออนไลน์ที่ผู้เขียนสำรวจในประเทศไทย ซึ่งหลายเว็บไซต์เริ่มปรับหน้าตาให้คล้ายเกมมือถือหรือเกมแคชชวล ใช้โทนสีพาสเทล ตัวการ์ตูน และองค์ประกอบที่ให้ความรู้สึกสนุกสดใส มากกว่าภาพจำของคาสิโนแบบดั้งเดิม

เว็บไซต์ลักษณะดังกล่าวมักไม่สามารถค้นหาได้ง่ายผ่านการค้นหาทั่วไป เนื่องจากหลายเว็บไซต์ถูกปิดกั้นหรือเปลี่ยนโดเมนอยู่เสมอ ผู้เขียนพบว่าการเข้าถึงเว็บไซต์เหล่านี้ส่วนใหญ่อาศัยลิงก์หรือช่องทางที่เผยแพร่ผ่านโซเชียลมีเดีย

ด้วยเหตุนี้ การแข่งขันของธุรกิจพนันออนไลน์จึงไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะบนหน้าเว็บไซต์ แต่ขยายมาสู่แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียด้วย คลิปสั้น คอนเทนต์แนวไลฟ์สไตล์ และวิดีโอในธีม ‘หาเงินจากมือถือ’ ค่อยๆ กลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการดึงดูดความสนใจและพาผู้ใช้งานเข้าสู่เว็บไซต์พนันออนไลน์

จากการรวบรวมตัวอย่างของผู้เขียนพบว่า คอนเทนต์จำนวนมากแทบไม่มีหน้าตาเหมือนโฆษณาพนันในความหมายเดิม หากแต่ถูกออกแบบให้มีรูปแบบไม่ต่างจากคลิปที่พบเห็นได้ทั่วไปบนโซเชียลมีเดีย ไม่ว่าจะเป็นคลิปสัตว์เลี้ยง คลิปตลก คลิปไวรัล คลิปเกมมือถือ หรือวิดีโอสั้นที่ใช้เพลงและเอฟเฟ็กต์กำลังเป็นกระแส ก่อนจะค่อยๆ แทรกชื่อเว็บไซต์ รหัสแนะนำ หรือช่องทางติดต่อไว้ในช่วงท้ายของคลิป

รูปแบบการสื่อสารก็มีความหลากหลายมากขึ้น ตั้งแต่คลิปรีวิวเว็บไซต์ คลิปแนะนำหรือสอนเลือกเว็บที่อ้างว่า ‘จ่ายจริง’ หรือ ‘ปลอดภัย’ คลิปสาธิตการถอนเงินหรือการซื้อสินค้าด้วยเงินที่อ้างว่าได้จากการพนัน ไปจนถึงการใช้ตัวละครหรือเสียงบรรยายที่สร้างด้วย AI เพื่อดึงดูดความสนใจของผู้ชม ส่งผลให้คอนเทนต์เหล่านี้มีหน้าตาใกล้เคียงกับคลิปบันเทิง รีวิว หรือคอนเทนต์ให้ข้อมูลทั่วไป มากกว่าจะเป็นโฆษณาการพนันโดยตรง

อีกองค์ประกอบสำคัญคือพื้นที่แสดงความคิดเห็นใต้โพสต์ ซึ่งมักเต็มไปด้วยข้อความที่กล่าวอ้างถึงการได้รับเงินจริง การถอนเงินสำเร็จ การแนะนำรหัสเว็บไซต์ หรือการยืนยันว่าเว็บ ‘แตกง่าย’ และ ‘จ่ายจริง’ พร้อมมีบัญชีผู้ใช้อื่นเข้ามาตอบรับหรือแลกเปลี่ยนข้อมูลต่อกัน การมีปฏิสัมพันธ์ในลักษณะนี้ช่วยสร้างภาพว่ามีผู้ใช้งานจำนวนมาก และทำให้การประชาสัมพันธ์ดูคล้ายคำบอกต่อจากผู้เล่นจริง มากกว่าการสื่อสารจากผู้ให้บริการโดยตรง

ลักษณะดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ผู้ให้บริการพนันออนไลน์จำนวนหนึ่งไม่ได้พยายามทำให้โฆษณาของตนโดดเด่นออกจากคอนเทนต์ทั่วไป แต่เลือกสื่อสารด้วย ‘ภาษาของแพลตฟอร์ม’ ผ่านรูปแบบการเล่าเรื่อง การตัดต่อ จังหวะการนำเสนอ และการหยิบเทรนด์บนโซเชียลมีเดียมาใช้ เพื่อให้คอนเทนต์กลมกลืนไปกับฟีดของผู้ใช้งานมากที่สุด

ผลที่ตามมาคือ ผู้ชมอาจไม่รับรู้ตั้งแต่แรกว่ากำลังเผชิญกับโฆษณาพนัน แต่รับชมในฐานะคลิปบันเทิง คลิปรีวิว หรือคลิปให้ข้อมูลทั่วไป ก่อนจะค่อยๆ พบการชักชวนให้สมัครสมาชิกหรือช่องทางเข้าสู่เว็บไซต์ในช่วงท้ายของคลิป

เมื่อพิจารณาภาพรวมของเว็บไซต์พนันและคอนเทนต์บนโซเชียลมีเดียที่ผู้เขียนสำรวจ จึงอาจกล่าวได้ว่า การตลาดพนันออนไลน์ในไทยกำลังเปลี่ยนวิธีที่การพนันปรากฏตัวต่อสายตาผู้คน จากกิจกรรมที่เคยมีภาพจำเฉพาะ ไปเป็นคอนเทนต์ที่กลมกลืนอยู่ในฟีดเดียวกับความบันเทิง ไลฟ์สไตล์ เกม และการรีวิวสินค้า จนเส้นแบ่งระหว่างโฆษณา รีวิว ประสบการณ์ของผู้ใช้งาน และความบันเทิงบนโซเชียลมีเดียเริ่มพร่าเลือนลง

เมื่อการพนันย้ายจากบ่อนสู่โซฟา ห้องนั่งเล่น และปลายนิ้ว

การเติบโตของพนันออนไลน์ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ทำให้การพนันค่อยๆ เคลื่อนตัวออกจากพื้นที่เฉพาะ เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ผ่านโทรศัพท์มือถือที่ผู้คนถืออยู่ในมือแทบตลอดเวลา

ณัฐกร วิทิตานนท์ เขียนไว้ในหนังสือ ถอดรหัสคาสิโนออนไลน์ ว่า หากลองค้นคำว่า ‘คาสิโนออนไลน์’ จะพบเว็บไซต์จำนวนมหาศาล สะท้อนให้เห็นถึงขนาดของอุตสาหกรรมที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว ขณะเดียวกัน การพนันออนไลน์ยังเชื่อมโยงกับปัญหาทางสังคมหลายด้าน ทั้งหนี้สิน อาชญากรรม และคดีความที่เกิดขึ้นทั้งทางตรงและทางอ้อม

จุดเปลี่ยนสำคัญของการพนันออนไลน์เริ่มขึ้นตั้งแต่ช่วงกลางทศวรรษ 1990 เมื่อการพัฒนาของอินเทอร์เน็ต ซอฟต์แวร์เกม และระบบชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ทำให้คาสิโนออนไลน์แห่งแรกของโลกอย่าง InterCasino เปิดให้บริการในปี 1995 ก่อนที่อุตสาหกรรมดังกล่าวจะขยายตัวอย่างรวดเร็วในหลายประเทศ

สำหรับประเทศไทย ณัฐกรมองว่า การเติบโตของพนันออนไลน์ เกิดจากการที่ซอฟต์แวร์และระบบจัดการเว็บไซต์พนันสามารถซื้อขายได้ในลักษณะ ‘สำเร็จรูป’ ตั้งแต่ระบบสล็อต บาคารา ระบบสมาชิก ไปจนถึงระบบฝากถอนเงิน ทำให้ต้นทุนในการเข้าสู่ธุรกิจลดลงอย่างมาก

“มันเหมือนซื้อ know-how ซื้อซอฟต์แวร์มา แล้วเปลี่ยนชื่อเว็บเอง”

เมื่อการเปิดเว็บไซต์พนันทำได้ง่ายขึ้น จำนวนเว็บไซต์ก็เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว พร้อมกับการแข่งขันที่เข้มข้นขึ้น ทั้งด้านโปรโมชัน โบนัส การทำตลาดผ่านโซเชียลมีเดีย และการใช้อินฟลูเอนเซอร์เพื่อเข้าถึงผู้เล่นกลุ่มใหม่

การเติบโตดังกล่าวสะท้อนผ่านข้อมูลของประเทศไทยเช่นกัน รายงานสถานการณ์การพนันในสังคมไทย ปี 2564 ของศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน พบว่า คนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปกว่า 32.33 ล้านคน หรือร้อยละ 59.6 เคยเล่นการพนันในปี 2564 เพิ่มขึ้นจากการสำรวจปี 2562 ราว 1.9 ล้านคน และยังมีผู้เล่นหน้าใหม่ซึ่งไม่เคยเล่นการพนันมาก่อนอีกประมาณ 795,000 คน เพิ่มขึ้นจากการสำรวจครั้งก่อนร้อยละ 10.5

รายงานฉบับเดียวกันยังพบว่า ผู้เล่นบ่อนออนไลน์มีจำนวนประมาณ 1.947 ล้านคน เพิ่มขึ้นจากปี 2562 ถึงร้อยละ 135.8 ขณะที่มูลค่าเงินหมุนเวียนเพิ่มขึ้นกว่า 431 เปอร์เซ็นต์ เป็นประมาณ 107,078 ล้านบาท แม้ปัจจุบันยังไม่มีรายงานระดับประเทศที่อัปเดตตัวเลขหลังปี 2564 แต่ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการขยายตัวของการพนันออนไลน์ในช่วงเวลาดังกล่าวอย่างชัดเจน

สิ่งที่น่าสนใจคือ โทรศัพท์มือถือได้กลายเป็นอุปกรณ์หลักของการพนันออนไลน์ โดยผู้เล่นถึงร้อยละ 99.6 ใช้โทรศัพท์มือถือเล่นพนัน เหตุผลอันดับหนึ่งคือ ‘ความสะดวก เล่นได้ทุกที่ทุกเวลา’ ซึ่งมีผู้ตอบถึงร้อยละ 92.4 รองลงมาคือความหลากหลายของเกม ความรวดเร็วในการฝากถอนเงิน และการชักชวนจากเพื่อนหรือคนรู้จักหากเทียบกับการพนันรูปแบบเดิม ผู้เล่นจำเป็นต้องเดินทางไปยังบ่อน โต๊ะบอล ร้านเกม หรือวงพนันต่างๆ การพนันจึงยังมีต้นทุนบางอย่าง ทั้งเวลา ค่าเดินทาง ความเสี่ยงทางกฎหมาย หรือแม้แต่สายตาของคนรอบข้าง

Photo by WANG Zhao / AFP

แต่เมื่อการพนันย้ายมาอยู่บนโทรศัพท์มือถือ ข้อจำกัดหลายอย่างก็ค่อยๆ ลดลง ผู้เล่นไม่จำเป็นต้องเดินทางไปที่ใด ไม่ต้องเปิดเผยตัวตน และไม่ต้องเข้าสู่พื้นที่ที่อาจทำให้รู้สึกถูกจับตามอง สล็อตออนไลน์สามารถเล่นได้บนเตียงก่อนนอน บาคาราอยู่ในโทรศัพท์มือถือระหว่างนั่งรถไฟฟ้าไปทำงาน การพนันจึงไม่ได้เป็นกิจกรรมที่ต้องเดินทางไปหาอีกต่อไป

“จุดแข็งของมันคือเล่นได้ทุกที่ทุกเวลา” ณัฐกร ระบุ

อย่างไรก็ตาม ความเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดขึ้นเพียงในแง่ของสถานที่ หากยังรวมถึงประสบการณ์ของผู้เล่นด้วย

ณัฐกรอธิบายว่า โลกออนไลน์ทำให้ผู้เล่นจำนวนมากรู้สึกว่าตนเองกำลังเล่น ‘เกม’ มากกว่ากำลังเล่นการพนัน ทั้งที่เบื้องหลังคือระบบซอฟต์แวร์ซึ่งกำหนดรูปแบบการเล่นทั้งหมด ตั้งแต่การออกแบบเกม การแสดงผล ไปจนถึงเอฟเฟกต์ต่างๆ ที่ผู้เล่นมองเห็นระหว่างเล่น

“มันเขียนโปรแกรมได้หมด”

อีกความเปลี่ยนแปลงสำคัญคือ โทรศัพท์มือถือทำให้การพนันเกิดขึ้นในพื้นที่ส่วนตัวมากขึ้น “ถ้าสมมติเราไปเข้าบ่อนแล้วถูกจับจ้องว่าเป็นผู้หญิงมาคนเดียวอะไรแบบนี้ แต่พอเป็นออนไลน์ มันไม่ต้องแคร์ผู้คน”

สำหรับณัฐกร ความเป็นส่วนตัวเช่นนี้ทำให้การพนันออนไลน์แตกต่างจากการพนันแบบเดิม เพราะผู้เล่นสามารถเล่นได้จากบ้านหรือพื้นที่ส่วนตัว โดยไม่ต้องเผชิญสายตาของคนรอบข้าง โดยเฉพาะผู้หญิงที่ในอดีตอาจไม่รู้สึกว่าบ่อน คาสิโน หรือวงพนันกีฬา เป็นพื้นที่ที่ตนเองเข้าไปมีส่วนร่วมได้อย่างสบายใจ

ข้อสังเกตดังกล่าวสอดคล้องกับงานศึกษาของ Kate Bedford เรื่อง Bingo Feminism: Gender, Risk, and Online Bingo Culture in the United Kingdom ซึ่งพบว่า ผู้หญิงจำนวนหนึ่งมองว่าการพนันออนไลน์เปิดโอกาสให้พวกเธอเล่นจากพื้นที่ส่วนตัว เช่น ภายในบ้าน โดยไม่ต้องเดินเข้าไปในสถานที่เล่นพนันจริง และไม่ต้องเผชิญความรู้สึกว่าตนเองเป็นคนนอกของพื้นที่ดังกล่าว เว็บไซต์บิงโกออนไลน์หลายแห่งยังออกแบบห้องแชตและกิจกรรมออนไลน์ เพื่อสร้างบรรยากาศของการพูดคุยและการเข้าสังคม ทำให้ประสบการณ์ของการเล่นพนันแตกต่างจากภาพจำของบ่อนหรือคาสิโนแบบดั้งเดิม

การพนันในฐานะพื้นที่พักใจของผู้หญิง

แม้คนไทยจำนวนมากจะรับรู้ถึงอันตรายของพนันออนไลน์ แต่การรับรู้ดังกล่าวกลับไม่ได้ทำให้จำนวนผู้เล่นลดลงเสมอไป รายงานสถานการณ์การพนันในสังคมไทย ปี 2564 ของศูนย์ศึกษาปัญหาการพนันพบว่า ประชาชนร้อยละ 79.5 เห็นว่าพนันออนไลน์ทำให้คนติดได้ง่ายขึ้น และร้อยละ 76.5 เห็นว่าโฆษณาพนันออนไลน์มีส่วนชักนำให้คนเล่นพนันมากขึ้น ทว่าในอีกด้านหนึ่ง นักพนันจำนวนไม่น้อยก็ยังคงเล่นต่อเนื่อง

รายงานฉบับเดียวกันพบว่า คนไทยกว่า 1.127 ล้านคนมีหนี้จากการพนัน คิดเป็นมูลหนี้รวมราว 15,307 ล้านบาท และแม้จะเป็นหนี้แล้ว ผู้เล่นถึงร้อยละ 81.3 ก็ยังไม่หยุดเล่น นักพนันกว่าร้อยละ 20.6 หรือประมาณ 6.668 ล้านคนประเมินว่าตนเองมีอาการติดการพนัน

เมื่อประเมินด้วยดัชนีวัดภาวะพนันมีปัญหา (Problem Gambling Severity Index: PGSI) รายงานยังพบว่า มีนักพนันไทยประมาณ 3.512 ล้านคนที่เข้าข่ายเป็นนักพนันที่มีปัญหา และบ่อนออนไลน์ยังคงเป็นประเภทการพนันที่มีสัดส่วนผู้เล่นกลุ่มนี้สูงที่สุด

หากมองการพนันผ่านภาพจำแบบเดิม หลายคนอาจอธิบายว่า ผู้คนเข้าสู่โลกการพนันเพราะต้องการเสี่ยงโชคหรือหวังผลตอบแทนทางการเงิน แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา งานวิจัยหลายชิ้นเริ่มชี้ให้เห็นว่า สำหรับผู้หญิงบางส่วน การพนันออนไลน์ยังเชื่อมโยงกับประสบการณ์ในชีวิตประจำวัน ทั้งการผ่อนคลายจากความเครียด การมีเวลาส่วนตัว หรือความหวังที่จะทำให้สถานการณ์ทางการเงินดีขึ้น แม้แรงจูงใจของผู้เล่นแต่ละคนจะแตกต่างกันก็ตาม

ข้อค้นพบดังกล่าวสอดคล้องกับข้อมูลของศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน ซึ่งระบุว่า ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเข้าสู่การพนันของผู้หญิงไม่ได้มีเพียงความต้องการเสี่ยงโชค แต่ยังเชื่อมโยงกับบริบทของชีวิต ความสัมพันธ์ในครอบครัว การชักชวนจากคนใกล้ตัว และแรงกดดันทางเศรษฐกิจ

ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนันยังตั้งข้อสังเกตว่า การเพิ่มขึ้นของผู้หญิงที่เล่นพนันไม่ใช่เพียงประเด็นด้านเพศ หากยังเชื่อมโยงกับความมั่นคงของครอบครัว เนื่องจากผู้หญิงจำนวนมากยังมีบทบาทสำคัญในการดูแลสมาชิกในบ้านและบริหารจัดการรายจ่ายของครัวเรือน

ข้อค้นพบในลักษณะเดียวกันปรากฏในงานวิจัย Young Women’s Engagement with Gambling: A Critical Qualitative Inquiry of Risk Conceptualisations and Motivations to Gamble ซึ่งศึกษาผู้หญิงอายุ 18-40 ปีในออสเตรเลีย โดยพบว่า ประสบการณ์การพนันของผู้หญิงสัมพันธ์กับบริบทชีวิตและบทบาททางสังคมของพวกเธออย่างใกล้ชิด ผู้วิจัยยังชี้ว่า แม้การมีส่วนร่วมของผู้หญิงในกิจกรรมการพนันจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง แต่การวิจัยและมาตรการป้องกันปัญหาพนันในอดีตกลับมุ่งความสนใจไปที่ผู้ชายเป็นหลัก ส่งผลให้ประสบการณ์ของผู้หญิงได้รับความสนใจค่อนข้างน้อย

ผลการศึกษาพบว่า ผู้ให้สัมภาษณ์หลายคนอธิบายว่า การพนันเป็นช่วงเวลาที่ทำให้พวกเธอได้พักจากความรับผิดชอบในชีวิตประจำวัน บางคนเล่นเพื่อผ่อนคลายจากความเครียด บางคนใช้เป็นช่วงเวลาส่วนตัวหลังจากทำงานหรือดูแลครอบครัวเสร็จ ขณะที่บางคนเชื่อมโยงการพนันเข้ากับความหวังว่าจะช่วยบรรเทาปัญหาทางการเงินที่กำลังเผชิญอยู่

ภาพลักษณะดังกล่าวสอดคล้องกับงานศึกษาของ Kate Bedford เรื่อง Bingo Feminism: Gender, Risk, and Online Bingo Culture in the United Kingdom ซึ่งพบว่า ผู้หญิงจำนวนหนึ่งผูกการเล่นบิงโกออนไลน์เข้ากับกิจวัตรประจำวันภายในบ้าน นักวิจัยเสนอว่า สำหรับผู้เล่นบางคน การพนันออนไลน์ค่อยๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของเวลาพักผ่อนและการเข้าสังคมบนโลกออนไลน์

Photo by Frederic J. BROWN / AFP

ผู้หญิงไม่ได้เล่นพนันเพราะเหตุผลเดียว

ประสบการณ์ของมุกดา (นามสมมติ) สะท้อนให้เห็นว่า การเข้าสู่โลกการพนันออนไลน์ไม่ได้เกิดจากเหตุผลเพียงข้อเดียว แม้การตัดสินใจลองเล่นครั้งแรกจะเริ่มจากคำชักชวนของเพื่อน แต่สิ่งที่ทำให้เธออยู่กับการพนันต่อกลับเป็นประสบการณ์จากการได้รับเงินรางวัลครั้งแรก

“งวดแรกเลย ได้ 43,000 บาท… มันล่อใจ”

เงินก้อนดังกล่าวไม่ได้ถูกนำไปซื้อทรัพย์สินชิ้นใหญ่ หากถูกใช้เป็นค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน และบางส่วนก็หมุนกลับเข้าสู่การพนันอีกครั้ง มุกดายอมรับว่า การได้รับเงินก้อนแรกทำให้รู้สึกว่าการพนันอาจเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการหารายได้ จึงเล่นต่อเนื่องมาเรื่อยนานราว 3-4 ปี

ในช่วงแรก เธอไม่ได้คาดหวังว่าจะร่ำรวยจากการพนัน เพียงต้องการมีเงินติดมือเพิ่มขึ้นวันละไม่กี่ร้อยบาท

“ตั้งใจว่าจะเล่นเอาวันละ 300-500 บาท ถ้าได้ก็ถือเป็นค่ากับข้าว”

เมื่อเริ่มได้รับเงินรางวัล ความคาดหวังก็ค่อยๆ เปลี่ยนไป

“มันได้แล้วก็อยากได้อีก”

แม้บางวันจะได้เงินหลักพันบาท วันถัดมาก็เสียคืนทั้งหมด แต่ประสบการณ์จากการ ‘เคยได้’ ทำให้เธอยังคงกลับไปเล่นซ้ำ เพราะหวังว่าวันหนึ่งจะได้เงินกลับมาอีก

ณัฐกร วิทิตานนท์ ตั้งข้อสังเกตว่า ความหวังเรื่องรายได้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ หากเป็นสิ่งที่ธุรกิจพนันออนไลน์หยิบมาใช้ในการสื่อสารมากขึ้น ผ่านข้อความอย่าง ‘ลงทุนน้อย’ ‘ถอนจริง’ ‘รายได้เสริม’ หรือ ‘ได้เงินไว’ จนการพนันถูกนำเสนอในฐานะอีกช่องทางหนึ่งในการสร้างรายได้ มากกว่ากิจกรรมเสี่ยงโชค

“บางคนมันคิดถึงทางตัน แล้วมีคนมาชี้ทางว่า เฮ้ย มันพอมีช่องทางหาเงินได้”

งานวิจัย Young Women’s Engagement with Gambling ก็ชี้ไปในทิศทางเดียวกันว่า การทำความเข้าใจการพนันของผู้หญิงจำเป็นต้องมองควบคู่กับบริบทชีวิต เพราะประสบการณ์การพนันสัมพันธ์กับความเครียด ภาระในการดูแลครอบครัว ความสัมพันธ์ และความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ มากกว่าจะอธิบายด้วยเหตุผลเพียงด้านใดด้านหนึ่ง

เมื่อการพนันไม่ได้เป็นแค่เรื่องของผู้เล่น

เวลาพูดถึงปัญหาพนัน สังคมมักอธิบายผ่านกรอบของ ‘ความรับผิดชอบส่วนบุคคล’ ว่าผู้เล่นควรควบคุมตัวเอง ใช้เงินอย่างระมัดระวัง หรือรู้จักพอ อย่างไรก็ตาม งานศึกษาหลายชิ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาเริ่มชี้ให้เห็นว่า การทำความเข้าใจการพนันออนไลน์อาจต้องมองไปไกลกว่าการตัดสินใจของผู้เล่น เพราะพฤติกรรมการพนันยังได้รับอิทธิพลจากการออกแบบแพลตฟอร์ม การตลาดดิจิทัล และสภาพแวดล้อมที่ผู้เล่นเผชิญอยู่

งานทบทวนวรรณกรรมของ Morgane Guillou-Landreat และคณะ ระบุว่า อุตสาหกรรมพนันออนไลน์ไม่ได้แข่งขันกันเพียงจำนวนเกมหรือมูลค่าโบนัส หากยังแข่งขันกันด้วยการออกแบบประสบการณ์ผู้ใช้ การใช้เว็บไซต์ แอปพลิเคชัน และโซเชียลมีเดียเพื่อสร้างการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ Samantha Thomas และคณะ เสนอว่า การทำความเข้าใจปัญหาพนันในปัจจุบันจำเป็นต้องพิจารณาบทบาทของการตลาดและสภาพแวดล้อมดิจิทัลควบคู่ไปกับพฤติกรรมของผู้เล่น

ณัฐกรอธิบายว่า การพนันออนไลน์ทำงานไม่ต่างจากแพลตฟอร์มดิจิทัลทั่วไปที่พยายามดึงให้ผู้ใช้งานกลับมาใช้งานซ้ำ ผ่านการออกแบบประสบการณ์ผู้ใช้ โปรโมชัน และกลไกของเกม

“มันเหมือนแพลตฟอร์มออนไลน์ทั่วไป ที่พยายามดึงให้เราอยู่กับมันนานๆ”

หนึ่งในกลไกที่พบได้บ่อยคือการสร้างความรู้สึกว่า ‘เกือบชนะ’

“มันทำให้รู้สึกว่า อีกนิดเดียวก็จะได้แล้ว”

งานวิจัยของ Anders Håkansson และ Carolina Widinghoff พบว่า ผู้หญิงที่มีปัญหาจากการพนันมีแนวโน้มเผชิญความทุกข์ทางจิตใจและผลกระทบทางการเงินในระดับสูงกว่าผู้ชาย อีกทั้งยังมีแนวโน้มขอความช่วยเหลือน้อยกว่า เพราะความละอาย การตีตราทางสังคม และภาพจำที่มองว่าการพนันเป็นพื้นที่ของผู้ชาย

ภาพดังกล่าวสะท้อนให้เห็นระหว่างการทำสกู๊ปชิ้นนี้ เมื่อผู้เขียนเข้าไปสังเกตกลุ่มสนทนาออนไลน์สำหรับผู้ที่กำลังพยายามเลิกพนัน กลุ่มเหล่านี้มีสมาชิกตั้งแต่หลักพันถึงหลักหมื่นคน หลายคนเข้ามาอัปเดตชีวิตของตัวเองอย่างต่อเนื่อง บางคนโพสต์ว่า “เลิกพนันได้วันที่ 9” บางคนยอมรับว่ากลับไปเล่นอีกหลังหยุดได้หลายสัปดาห์ ขณะที่สมาชิกคนอื่นจะเข้ามาให้กำลังใจ แบ่งปันวิธีรับมือกับความอยากเล่น และย้ำว่าการเริ่มต้นใหม่ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

  • ตัวอย่างการสื่อสารในกลุ่มผู้เลิกพนันออนไลน์ ที่สมาชิกใช้การนับวัน รายงานความคืบหน้า และข้อความให้กำลังใจ เพื่อสนับสนุนกันในการหยุดเล่นพนัน

อย่างไรก็ตาม เมื่อผู้เขียนขอพูดคุยเพื่อสัมภาษณ์ สมาชิกส่วนใหญ่กลับเลือกที่จะไม่ตอบ หรือปฏิเสธอย่างสุภาพ

“ทุกคนมาเริ่มต้นชีวิตใหม่ ไม่ได้มาเป็นกลุ่มตัวอย่างค่ะ ขอให้เข้าใจ คำถามบางอย่างมันก็จี้ปม” คำตอบของแบม (นามสมมติ) สะท้อนว่า สำหรับหลายคน การพนันไม่ได้เป็นเพียงพฤติกรรมที่อยากเลิก หากยังเป็นประสบการณ์ที่ไม่พร้อมย้อนกลับไปพูดถึงอีกครั้ง

แม้สมาชิกส่วนใหญ่จะไม่พร้อมเล่าเรื่องของตัวเอง แต่แพท (นามสมมติ) ผู้ดูแลหนึ่งในกลุ่มเลิกพนัน ซึ่งได้พูดคุยกับสมาชิกจำนวนมาก เล่าว่า จุดเริ่มต้นของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน แต่เหตุผลที่พบซ้ำๆ มักวนเวียนอยู่กับการอยากหารายได้เพิ่มอย่างรวดเร็ว การเห็นคนใกล้ตัวเล่นแล้วได้เงินจึงอยากลอง ความเหงา เวลาว่าง รวมถึงปัญหาหนี้สินและรายได้ที่ไม่เพียงพอกับรายจ่าย

“ส่วนใหญ่จะได้ในช่วงแรกๆ จนได้ใจ แล้วเกิดการเสพติด พอเล่นเสียก็อยากเอาทุนคืน สุดท้ายก็กู้หนี้ยืมสิน วนอยู่แบบนั้นจนหมดตัว”

ประสบการณ์ของเมย์ (นามสมมติ) สะท้อนวงจรดังกล่าวอย่างชัดเจน เธอเล่าว่า จุดเริ่มต้นของตัวเองมาจากเพื่อนชวน ก่อนจะเล่นหนักขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเสียเงิน สิ่งเดียวที่คิดคือการเล่นต่อเพื่อเอาเงินกลับคืน

“แรงจูงใจคือการเป็นหนี้ อยากได้เงินคืน”

เมย์ยอมรับว่า ไม่เคยนั่งคำนวณเลยว่าตัวเองเสียเงินไปทั้งหมดเท่าไร เพราะทุกครั้งที่เสียจะคิดเพียงว่ารอบหน้าจะเอาคืนได้ สุดท้ายเงินเก็บที่เคยมีก็ค่อยๆ หายไป

“ปกติจะมีเงินสดซ่อนไว้อย่างน้อย 5-6 พัน แต่ตอนนี้ไม่มีเลย มันคือจุดที่แย่ที่สุด”

ช่วงหนึ่งเธอถึงขั้นโกหกคนรอบตัวเรื่องเงิน และพยายามเปลี่ยนไปใช้โทรศัพท์ปุ่มกดเพื่อตัดโอกาสในการกลับไปเล่นพนัน แม้จะทำได้ไม่ง่าย เพราะยังจำเป็นต้องใช้แอปพลิเคชันอย่างไลน์ในชีวิตประจำวัน

“เลิกไปเดือนหนึ่ง กลับมาติดหนักกว่าเดิม”

ปัจจุบัน เมย์กำลังพยายามเลิกพนันอย่างถาวร และเชื่อว่าการกลับมาใช้ชีวิตตามปกติอาจต้องใช้เวลาอีกนาน

เรื่องราวของมุกดา และผู้คนในกลุ่มเลิกพนัน แสดงให้เห็นว่า เส้นทางเข้าสู่การพนันออนไลน์ไม่เหมือนกัน ทว่าปลายทางกลับมีความคล้ายคลึงอย่างน่าประหลาด ทั้งความหวังที่จะมีรายได้เพิ่ม ความพยายามเอาทุนคืน ความรู้สึกผิด และการเริ่มต้นใหม่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า

เมื่อหลายปีก่อน ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนันเคยตั้งคำถามว่า หากการพนันเคลื่อนเข้าสู่กลุ่มผู้หญิงมากขึ้น ผลกระทบอาจไม่ได้หยุดอยู่ที่ตัวผู้เล่น แต่จะขยายไปถึงครอบครัวและสังคมด้วย

บทสรุป: ในโลกที่การพนันดูเหมือนความบันเทิงมากขึ้นเรื่อยๆ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การพนันออนไลน์ไม่ได้เปลี่ยนเพียงช่องทางการเล่น หากกำลังเปลี่ยนทั้งภาพลักษณ์ ภาษา และความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับการพนันไปพร้อมกัน จากเดิมที่การพนันมักถูกมองว่าเป็นโลกของผู้ชาย วันนี้มันกลับปรากฏอยู่ในรูปของแอปพลิเคชันบนโทรศัพท์มือถือ เกมสล็อตสีพาสเทล คอนเทนต์ หรือโพสต์ชวนหารายได้เสริมที่แทรกตัวอยู่ในฟีดโซเชียลมีเดีย

งานวิจัยจากหลายประเทศสะท้อนตรงกันว่า อุตสาหกรรมพนันออนไลน์กำลังเรียนรู้ที่จะเข้าถึงผู้หญิงมากขึ้น ผ่านการออกแบบแพลตฟอร์ม เพื่อทำให้การตลาดที่ทำให้การพนันดูเบาลง เป็นมิตรขึ้น และค่อยๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน มากกว่าจะเป็นกิจกรรมที่ถูกมองว่าอันตรายหรืออยู่ห่างไกลจากผู้คน

การพนันออนไลน์ก็เติบโตขึ้นท่ามกลางสังคมที่ผู้คนจำนวนมากกำลังเผชิญความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ ความเครียด ความเหงา และความรู้สึกว่าชีวิตเปลี่ยนแปลงได้ยาก สำหรับผู้หญิงจำนวนหนึ่ง การพนันจึงถือเป็นพื้นที่พักใจ พื้นที่ส่วนตัวหลังเลิกงาน หรือความหวังเล็กๆ ว่าชีวิตอาจดีขึ้น แม้เพียงชั่วคราว

ปัจจุบัน มุกดาอาศัยอยู่กับสัตว์เลี้ยง ขณะที่ลูกๆ ต่างแยกย้ายไปทำงานและคอยส่งเงินมาให้ เธอเล่าว่า คนรอบตัวที่ยังเล่นพนันออนไลน์ ส่วนใหญ่ก็เป็นเพื่อนรุ่นเดียวกันที่มีเวลาว่างหลังเกษียณหรืออยู่บ้านเป็นหลัก สำหรับคนกลุ่มนี้ การพนันไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการลุ้นโชค หากยังเป็นกิจกรรมที่หยิบขึ้นมาทำได้ง่ายผ่านโทรศัพท์มือถือ ใช้เวลาไม่นาน และให้ความรู้สึกว่ายังมีโอกาสได้เงินกลับมา แม้สุดท้ายผลลัพธ์จะไม่ได้เป็นเช่นนั้นเสมอไป

เมื่อการพนันถูกทำให้ดูคล้ายความบันเทิงมากขึ้น ผู้เล่นจำนวนมากก็อาจไม่รู้สึกว่าตัวเองกำลังก้าวเข้าสู่ ‘โลกของการพนัน’ ในความหมายเดิมอีกต่อไป คำถามสำคัญที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้คือ สังคมจะรับมือกับอุตสาหกรรมที่ออกแบบมาเพื่อเปลี่ยนเวลา ความหวัง และความเปราะบางของผู้คนให้กลายเป็นกำไรได้อย่างไร

ผลงานชิ้นนี้เป็นความร่วมมือระหว่างสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ The101.world

อ้างอิงจาก

การตลาดพนัน การพนันดิจิทัล คาสิโนออนไลน์ ชลธิชา อินทะชัย ผู้หญิง พนันออนไลน์ ภาวะติดพนัน สล็อตออนไลน์ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สุขภาพจิต หวยออนไลน์ โฆษณาพนัน โซเชียลมีเดีย